Dört bin yıl önce Sümerler tarafından geliştirildiği bilinen parfümün uygarlıklar boyunca değişen hikayesi, parfümün ilginç tarihçesi…

Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde parfüm kelimesi “güzel koku”, “şişelenmiş güzel koku” olarak tanımlanırken parfüm, Latince “kokulu duman/ yükselen duman/ duman içinden” anlamlarını taşıyan “perfumum” kelimesinden geliyor. Parfümeri de “koku sanat formu” olarak tanımlanıyor.

Parfümün bugünlere gelişinde birçok uygarlığın etkisi var: Sümerler, Çinliler, Abbasiler, Osmanlılar… Günümüzde kozmetik sektörünün “lüks” segmentinde başı çeken parfümün uygarlıklar boyunca gelişen tarihçesine, parfümün tarihine göz gezdirelim. Parfümün tarihi, Mezopotamya’dan başlıyor. Dört bin yıl önce Sümerler tarafından geliştirildiği; dünyada ilk damıtma ve ekstraksiyon tekniklerini geliştiren medeniyetin Sümerler olduğu tahmin ediliyor. Güzel kokulu bitkilerden öz elde edebilen medeniyet: Sümerler… Ateşin keşfinden sonra ağaç ve çalıları yakan insanların muhtemelen bazı bitkilerin güzel kokular yaydığını fark ettiği, böylece parfümden önce güzel kokulu tütsüler kullanıldığı da biliniyor (Çinlilerin Taş Devri’nde tütsü yaktığı, M.Ö. 2000’den itibaren dini törenlerde tütsü kullandıkları tarihi kayıtlarda yer alıyor).

Tütsü, Çinlilerden Hintlilere ve Mısırlılar Geçti

Babil de parfümün geliştirildiği medeniyetlerden. Hintliler ve Mısırlıların ise tütsü yakmayı Çinlilerden öğrendiği bilinmekte… Kokulu yağlar, Mısırlıların günlük hayatlarına kadar girmiş. Hatta bal, pirinç, safran, katır tırnağı ve ardıç özlerinden oluşan “Kyphi” adlı kokulu bir yağ kullandıkları da kayıtlarda geçiyor.

Modern dünyanın vazgeçilmezlerinden parfüm binlerce yıllık bir geçmişe sahip

Modern dünyanın vazgeçilmezlerinden parfüm binlerce yıllık bir geçmişe sahip…

Sümerlerin parfüm tarihindeki yeri büyük ki damıtma cihazını MÖ 3500’de kullanmışlar. Şarapla kuru çiçekleri birlikte damıtarak bitki esansı elde eden Sümerler, vücutlarını yağladıkları esansların da onları kötü ruhlardan koruduğuna inanıyorlardı.

Dünyanın İlk Parfüm Fabrikası

MÖ 2000’de, Tapputi adlı Babilli kadın kimyagerin, Babil’in asma bahçelerinden aldığı ilham ile parfüm yaptığı söylenirken Kuzey Kıbrıs’ta, 2005’te yapılan kazılarda, bu dev medeniyetin başka bir parfüm atölyesi ve damıtma cihazları da ortaya çıkarıldı. Rivayete göre Semiramis tarafından yapılan bu “fabrika”, dünyanın ilk parfüm fabrikası. Abbasi Halifesi Harun Reşit’in kimyacısı El Cabir’in yazdığı kitaplar sayesinde de Avrupalıların kimyanın prensiplerini öğrendiği kaynaklarda geçmekte… Abbasilerin önemli kimyacılarından El Kindi’nin “Kimya al-Itr Watt-Tas Isdat 3” adlı eseri ise Avrupalıların parfüm yapma ve damıtma konusundaki başvuru kaynaklarından biri.

Çağdaş Nitelikte İlk Parfüm: Macar Suyu

Hristiyanlığın kabulünün ardından Batı dünyasında parfüm kullanımı uzun süre kesintiye uğradı (Ortaçağ). M.S 1200’lerde İtalya’daki rahipler, parfüm yapmaya başlasa da o döneme kadar parfümlerde alkol kullanılmadı. Macar Kraliçesi Elizabeth’in isteği üzerine 1370’te “Macar Suyu” adı verilen bir kolonya üretildi ki bu, bilinen, “çağdaş” niteliklere sahip ilk parfüm… (Esans, biberiye yağı, lavanta yağı ve alkolden yapılan karışım). Osmanlı döneminde günümüzde Gülhane olarak bilinen semtte gül yağı/ gül suyu üretimi yapıldığını ve gül suyunun gündelik hayatın içinde de sıklıkla kullanıldığını ekleyelim.

16. yüzyılda cam sanatının gelişimiyle birlikte özel tasarım parfüm şişeleri üretilmeye başlanırken o dönemde parfümün en çok üretildiği ve tüketildiği ülke, Fransa. Sağlığa zararlı olduğu inancı nedeniyle vücuda sürülmüyormuş ama giysiler, mendiller, mücevherler bile buram buram parfüm kokarmış.

İlk Modern Parfümeri

17-18. yüzyıllarda Fransa’nın Grasse bölgesi, parfüm endüstrisinin merkezi olurken rekabet başlamış. İlk modern parfümeri, 1806 yılında Jean Maria Farina tarafından açılmış. Jean Maria Farina’nın 1818 yılında patent aldığı formül; alkol-su bazı ile portakal tomurcuğu, bergamot, biberiye ve limondan oluşuyormuş. Parfüm Avrupa’da iyice yaygınlaşırken İngiltere’de de VIII. Henry ve Kraliçe I. Elizabeth’in de kamu binalarının odalarına parfüm döktürdüğü bilinmekte…

Modern dünyanın vazgeçilmezlerinden biri haline gelen “parfüm”, artık bir çağdaşlık göstergesi. Parfüm, kozmetik sektörünün olmazsa olmalarından. Özel formülleri, AR-GE’si, ünlü yıldızlar ile kampanyaları, şık tasarım şişeleri ve “mücevher” fiyatından farksız fiyatlarıyla, “lüks segment”in önemli bir “kategorisi”.

Parfümde “Nota”lar

“Parfümde notalar” ne anlama geliyor? İlk 15 dakikada üst notaları, bir iki saat süreyle orta notaları, daha sonra ise dip notaları kokluyoruz. Ölçü birimi; “ml / fl oz”. İngilizce Fluid Ounce (sıvı ölçüsü) kelimesinin kısaltması; fl oz. 1 birimi, yaklaşık 30 ml’lik bir değere denk geliyor. Parfüm yani Eau De Parfum (EDP), esans yoğunluğu en yoğun, etkisi uzun süre devam eden kokuların genel adı. Eau De Toilette (EDT), esans yoğunluğu yüzde 4-8 arasında olan, etkisi dört saate kadar süren koku iken Eau De Cologne (EDC) ise iki saate kadar etkili kokulara verilen ad.

Edebiyatta, Sinemada “Koku”

Edebiyatta, sanatın her dalında, tarihte kısacası hayata dair her yerde “parfüm” var. 2006’da Tom Tykwer tarafından “Perfume: The Story of a Murderer” (Koku: Bir Katilin Hikayesi) olarak beyaz perdeye uyarlanan Das Parfum (Koku), yazarı Patrick Süskind’in dünya çapında tanınmasını sağlayan bir roman. Romancı, senarist ve radyocu Patrick Süskind’in ilk romanı; Koku (1979)… 18. yüzyıl Fransası’nda geçen; dönemin yozlaşmış toplumuna sert eleştiriler yönelten “Koku”, Alman yazar Süskind’i dünyaca ünlü yazarlar arasında kattı. Romanın kahramanı Jean Baptiste Grenouille, bütün kokulara özel ilgi duyarak bu alanda uzmanlaşmış; hatta uzmanlığının onu seri katile dönüştürecek kadar ileri düzeyde olduğu sıra dışı bir karakter!

Kırk yıl sonra Çek vatandaşlığı iade edilen Milan Kundera kimdir?” başlıklı blog yazımıza gidebilir ya da Öğren kategorisine geri dönebilirsiniz.